Najwyższy wynik, jaki może dać współczesny test IQ
Każdy test IQ ma sufit: najwyższy wynik, jaki zawierają jego tablice norm. W najważniejszych testach klinicznych ten sufit wynosi około 160, czyli cztery odchylenia standardowe powyżej średniej. Statystycznie tak wysoki wynik uzyskałaby mniej więcej 1 osoba na 31 000, a 150 osiągnęłaby mniej więcej 1 na 2300.
Już te wartości naciągają metodę. Próba normalizacyjna licząca około 2000–2500 osób zawiera najwyżej garstkę osób z wynikiem powyżej 145, więc wyniki na samej górze są ekstrapolowane z kształtu krzywej, a nie mierzone w porównaniu z rzeczywistymi rówieśnikami. Różnica między 150 a 158 w teście klinicznym mieści się w niepewności metody. Krótki test online, liczący 25–40 zadań, w ogóle nie jest w stanie rozróżnić wyników powyżej mniej więcej 145; dlatego nasze testy przestają podawać wyniki na poziomie 145 albo 150, zależnie od testu.
Sufit zależy też od wieku. W testach dla dzieci bardzo zdolne dziecko może poprawnie rozwiązać niemal wszystkie zadania w podteście, i wtedy wynik ogranicza test, a nie zdolności dziecka. Z tego powodu wydawca testu WISC opublikował dodatkowe rozszerzone normy, które sięgają powyżej 160. Używa się ich głównie w diagnozie wybitnych zdolności; opierają się na bardzo niewielu dzieciach na tym poziomie i są dużo mniej dokładne niż wyniki w zwykłym przedziale.
Skąd biorą się wyniki 200 i wyższe
Większość rekordowych liczb wywodzi się ze starego ilorazu inteligencji: wiek umysłowy podzielony przez wiek rzeczywisty, razy 100. Według tego wzoru sześciolatek, który radził sobie jak dwunastolatek, uzyskiwał 200. Wyjątkowo rozwinięte dzieci mogły osiągać bardzo wysokie ilorazy, ale liczb tych nie dało się porównywać z wynikami dorosłych i nie były one tak rzadkie, jak byłoby dewiacyjne IQ równe 200. Dewiacyjne IQ 200 leżałoby ponad sześć odchyleń standardowych powyżej średniej, rzadziej niż raz na miliard, i żaden test nie ma norm, które tam sięgają.
Inne deklaracje pochodzą z testów układanych przez pasjonatów dla bardzo wysokiego zakresu. Nie mają limitu czasu, często rozwiązuje się je w domu przez wiele tygodni, a normy opierają się na małych grupach ochotników. Ich wyników nie da się z jakąkolwiek pewnością przeliczyć na standardową skalę.
Dlaczego nie ma oficjalnego rekordu
Księga rekordów Guinnessa przez kilka lat podawała rekord „najwyższego IQ” i wycofała tę kategorię w 1990 roku, uzasadniając, że testy na tym poziomie są zbyt zawodne, by układać ranking ludzi. Żadna instytucja naukowa nie prowadzi rejestru najwyższych wyników, a wyniki badań klinicznych są poufne. Każdy, kogo opisuje się jako osobę z „najwyższym IQ na świecie”, nosi więc tytuł, którego nikt nie może zweryfikować.
Postacie historyczne: szacunki, a nie wyniki testów
Wiele słynnych wartości IQ dotyczy osób, które nigdy nie rozwiązywały testu IQ:
- Albert Einstein i Isaac Newton nigdy nie byli badani. Przypisywane im wartości 160 czy 190 to domysły, które rozeszły się w internecie.
- Johann Wolfgang von Goethe otrzymał jeden z najwyższych szacunków w badaniu Catharine Cox z 1926 roku: około 185 dla dzieciństwa i 200 dla wczesnej dorosłości. Cox oszacowała IQ 301 wybitnych osób na podstawie biograficznych zapisów z ich dzieciństwa i młodości; sama przyznawała, że metoda jest zgrubna, a liczby zależą od tego, ile zapisano o danym dzieciństwie.
- Williamowi Jamesowi Sidisowi, cudownemu dziecku, które w 1909 roku w wieku 11 lat rozpoczęło studia na Harvardzie, często przypisuje się wynik od 250 do 300. Nie potwierdza tego żaden zapis z testu; liczba pojawiła się w późniejszych tekstach popularnych.
- Stephen Hawking, zapytany w wywiadzie z 2004 roku o swoje IQ, odpowiedział, że nie ma pojęcia, a ludzie, którzy chwalą się swoim IQ, to „przegrani”.
Takie szacunki mogą być ciekawą historią, ale nie są pomiarami i nie należy ich porównywać z wynikiem testu.
Jak czytać bardzo wysoki wynik
Jeśli test online daje Ci wynik powyżej 145, czytaj go jako „wyraźnie powyżej przeciętnej, dokładny poziom nieznany”. Liczba może być prawdziwa, ale żaden krótki test nie odróżni 150 od 165. Efekt wprawy, łatwy zestaw zadań albo test z pochlebnymi normami mogą każde z osobna dodać 10 punktów lub więcej. Jeśli dokładna wartość na samej górze ma znaczenie, na przykład przy diagnozie wybitnych zdolności, jedyną drogą jest psycholog przeprowadzający pełną baterię testów, a i wtedy opinia poda przedział, a nie jedną liczbę.
Testy w tym serwisie mają własne ograniczenia. Standardowy darmowy test IQ podaje wyniki do 150, test obrazkowy do 145, a test macierzowy w stylu Mensy kończy się obecnie na około 130. Żaden z nich nie potwierdzi wyniku z samego szczytu skali; są wzorowane na formacie opublikowanych testów i nie są ich kopiami.
Źródła
Cox, C. M. Genetic Studies of Genius, Volume II: The Early Mental Traits of Three Hundred Geniuses. Stanford University Press, 1926.
Roid, G. H. Stanford-Binet Intelligence Scales, Fifth Edition: Technical Manual. Riverside Publishing, 2003.
Wechsler, D. WAIS-IV Technical and Interpretive Manual. Pearson, 2008.
Solomon, D. "The science of second-guessing" (interview with Stephen Hawking). The New York Times Magazine, 12 December 2004.
Najczęściej zadawane pytania
Kto ma najwyższe IQ na świecie?
Nikt nie potrafi tego powiedzieć. Wyniki kliniczne są poufne, żadna organizacja nie prowadzi zweryfikowanego rejestru, a deklaracje powyżej około 160 pochodzą z testów, które nie mierzą tego zakresu wiarygodnie. Listy w internecie powtarzają niezweryfikowane liczby.
Jakie jest najwyższe IQ?
W najważniejszych dzisiejszych testach klinicznych najwyższy wynik, jaki można podać, to około 160, czyli mniej więcej 1 osoba na 31 000. Wyższe liczby istnieją tylko na starych skalach ilorazowych albo w testach niestandaryzowanych.
Kto ma najwyższe IQ?
Nie ma zweryfikowanej odpowiedzi. Księga rekordów Guinnessa wycofała kategorię „najwyższe IQ” w 1990 roku, bo wyniki na tym poziomie były zbyt zawodne, by układać ranking.
Jakie jest najwyższe IQ, jakie kiedykolwiek zmierzono?
Nie istnieje wiarygodny rekord. Krążące wartości powyżej 200 pochodzą ze starego wzoru na wiek umysłowy stosowanego u dzieci, z historycznych szacunków opartych na biografiach albo z testów układanych przez pasjonatów bez porządnych norm.
Jaki jest najwyższy możliwy wynik IQ?
Sufit testów WAIS-5, WISC-V i Stanford-Binet 5 to około 160. Krótkie testy online kończą się niżej, zwykle około 145, bo mają za mało trudnych zadań, by rozróżniać wyższe wyniki.
Jakie IQ miał Einstein?
Nie wiadomo. Nie ma żadnego zapisu, by Einstein kiedykolwiek rozwiązywał test IQ, a często podawana wartość 160 to domysł, a nie wynik.