Krok 1: wynik surowy
Każdy test IQ zaczyna się od wyniku surowego: liczby poprawnie rozwiązanych zadań, czasem z dodatkowymi punktami za szybkość. Sam wynik surowy nic nie znaczy. Osiemnaście poprawnych odpowiedzi na dwadzieścia pięć może być świetnym wynikiem w trudnym teście i zwyczajnym w łatwym.
Znaczenie mają też zasady liczenia wyniku surowego. W testach z limitem czasu zadanie, które zostało bez odpowiedzi, gdy czas się skończył, liczy się jako błędne. Niektóre współczesne testy idą dalej i ważą zadania według trudności za pomocą teorii odpowiedzi na pozycje testowe: rozwiązanie trudnego zadania liczy się wtedy bardziej niż rozwiązanie łatwego, a dwie osoby z tą samą liczbą poprawnych odpowiedzi mogą otrzymać nieco różne wyniki. Tak czy inaczej wynik surowy to tylko dane wejściowe; IQ powstaje w następnym kroku.
Krok 2: wzór na dewiacyjne IQ
Aby wynik surowy coś znaczył, porównuje się go z wynikami surowymi próby normalizacyjnej złożonej z osób w Twoim wieku. Tę grupę opisują dwie liczby: średnia i odchylenie standardowe (SD). Twoją pozycję wyraża wynik z:
z = (Twój wynik surowy − średnia Twojej grupy wiekowej) ÷ SD Twojej grupy wiekowej
Wynik z przenosi się następnie na skalę IQ:
IQ = 100 + 15 × z
Przykład: załóżmy, że dorośli w wieku od 35 do 44 lat rozwiązują poprawnie średnio 14 zadań z 25, przy SD równym 4. Jeśli uzyskasz 18, Twoje z wynosi (18 − 14) ÷ 4 = 1,0, a Twoje IQ 100 + 15 × 1,0 = 115. Przy 10 z wynosi −1,0, czyli IQ 85. W praktyce wydawcy używają tabel przeliczeniowych zamiast samego wzoru, bo rzeczywiste rozkłady wyników nie są idealnie normalne, ale logika jest ta sama. Tę metodę, wprowadzoną przez Davida Wechslera w 1939 roku, nazywa się dewiacyjnym IQ.
Krok 3: normy i grupy wiekowe
Wynik jest tyle wart, ile jego próba normalizacyjna. Testy kliniczne, takie jak WAIS-5 i Stanford-Binet 5, są normalizowane na mniej więcej 2000 lub więcej osób dobranych tak, by odpowiadały spisowi ludności pod względem wieku, płci, pochodzenia etnicznego, regionu i wykształcenia. Dorosłych dzieli się na kilkuletnie przedziały wiekowe, więc porównuje się Cię z własnym pokoleniem.
Normy też się starzeją. W XX wieku wyniki surowe rosły w wielu krajach o około 3 punkty IQ na dekadę (efekt Flynna), dlatego test znormalizowany 20 lat temu daje wyniki zawyżone o kilka punktów. Z tego powodu wydawcy normalizują swoje testy na nowo co 10 do 20 lat.
Kalkulator: od IQ do percentyla
Wpisz wynik IQ na zwykłej skali (średnia 100, SD 15), aby zobaczyć, jakiemu percentylowi odpowiada. Kalkulator korzysta z tego samego rozkładu normalnego co krzywa powyżej; niczego nie mierzy i mówi tylko, jak rzadki jest dany wynik na tej skali.
Dawny wzór: wiek umysłowy ÷ wiek × 100
Wczesne testy stosowały ilorazowe IQ: wiek umysłowy podzielony przez wiek życia, razy 100. Dziecko w wieku 10 lat, które radziło sobie jak przeciętne dziecko w wieku 12 lat, uzyskiwało 120. Wzór słabo sprawdzał się u dorosłych, których wiek umysłowy przestaje rosnąć pod koniec okresu dojrzewania, i dawał różny rozrzut wyników w różnym wieku. Przetrwał tylko w słowie „iloraz” i w dawnych doniesieniach o bardzo wysokich wynikach w dzieciństwie.
Błąd pomiaru: standardowy błąd pomiaru i przedziały ufności
Żaden test nie mierzy doskonale. Standardowy błąd pomiaru (SEM) szacuje, jak daleko zmierzony wynik prawdopodobnie leży od Twojego wyniku prawdziwego. Zależy od rzetelności testu (r):
SEM = 15 × √(1 − r)
- Pełna bateria kliniczna, o rzetelności wyniku ogólnego około 0,96 do 0,98, ma SEM około 2 do 3 punktów.
- Krótki test o r = 0,90 ma SEM około 4,7 punktu.
95-procentowy przedział ufności to mniej więcej wynik ± 1,96 SEM: około ±4 do ±6 punktów dla testu klinicznego i około ±9 dla krótkiego. Zmierzone 113 w krótkim teście oznacza więc „prawdopodobnie między 104 a 122”. Rzetelne raporty podają ten przedział. Jeśli test daje Ci jedną liczbę bez przedziału, to ukrywa niepewność, a nie ją usuwa.
Jak ogólne IQ łączy podtesty
Baterie kliniczne obejmują 10 lub więcej podtestów. Każdy wynik surowy podtestu przelicza się na wynik przeliczony o średniej 10 i SD 3, wyniki przeliczone sumuje się w obrębie każdego obszaru, a sumy przelicza się na wskaźniki i ogólne IQ, każde na skali 100 i 15. Nasze testy opierają się na tej samej logice dewiacyjnej, z tymczasowymi normami, które są dopasowywane na nowo, gdy przybywa danych; wszystkie szczegóły są na naszej stronie o metodologii.
Źródła
Wechsler, D. The Measurement of Adult Intelligence. Williams and Wilkins, 1939.
Wechsler, D. WAIS-IV Technical and Interpretive Manual. Pearson, 2008.
Flynn, J. R. "Massive IQ gains in 14 nations: what IQ tests really measure". Psychological Bulletin, 1987.
American Educational Research Association et al. Standards for Educational and Psychological Testing. AERA, 2014.
Najczęściej zadawane pytania
Jak oblicza się IQ?
Twój wynik surowy porównuje się z próbą normalizacyjną złożoną z osób w Twoim wieku. Różnicę względem ich średniej, w odchyleniach standardowych (z), przelicza się według wzoru IQ = 100 + 15 × z.
Jak mierzy się IQ?
Standaryzowanym testem rozumowania, zdolności werbalnych, pamięci roboczej i szybkości przetwarzania, przeprowadzanym w stałych warunkach i ocenianym według norm wiekowych. Testy kliniczne trwają mniej więcej od 45 do 90 minut u psychologa.
Jak ocenia się test IQ?
Poprawne odpowiedzi dają wynik surowy, który przelicza się na wynik przeliczony za pomocą tabel norm dla Twojego wieku. Pełne baterie łączą wyniki przeliczone podtestów we wskaźniki i ogólne IQ.
Jak ustala się IQ u dorosłych?
Tak samo jak u dzieci, ale według norm dla dorosłych podzielonych na przedziały wiekowe, więc osoba w wieku 60 lat jest porównywana z innymi osobami w wieku około 60 lat. Testy takie jak WAIS-5 obejmują wiek od 16 do 90 lat.
Jak działają testy IQ?
Przedstawiają zadania o rosnącej trudności z kilku obszarów, liczą, ile z nich rozwiązujesz, i ustalają miejsce tego wyniku na tle reprezentatywnej próby Twojej grupy wiekowej. To miejsce wyraża się na skali o średniej 100 i SD 15.
Co właściwie mierzy IQ?
Przede wszystkim ogólną zdolność rozumowania: wspólny czynnik stojący za wynikami w bardzo różnych zadaniach umysłowych. Nie mierzy wiedzy z konkretnej dziedziny, kreatywności ani osobowości.
Czy IQ mierzy inteligencję?
Mierzy jej ważną część: ogólną zdolność rozumowania i uczenia się, którą psychologowie nazywają g. Wiele zdolności, które ludzie kojarzą z inteligencją, takich jak mądrość czy wyczucie społeczne, pozostaje poza jego zakresem.